OPERACIJA ARMAGEDON

Ovalni kabinet u Vašingtonu, simbol državne vlasti SAD, mesto je dešavanja svakolikih svinjarija koje su kasnije zataškavane ratovima. Baš sa tog mesta, početkom marta ove godine, u svet je otišla bizarna fotografija predsednika Trampa sa liderima konzervativnih hrišćanskih zajednica. Domaćin u Beloj kući okružen uticajnim protestantskim pastorima koji su ruke položili na njegova ramena i razbarušenu frizuru. Zajedno su izgovorili molitvu za Donaldovo zdravlje, mudrost i zaštitu u vreme vojnih operacija u Iranu. Blagoslov je stigao od lidera američkog evangelističkog pokreta koji već godinama predstavljaju most između konzervativne religijske doktrine i političkog uticaja u Vašingtonu.

NIJE MORALAN ALI JE NENORMALAN
Ova slika dobija dodatnu težinu ako se ima u vidu da su protestanti najbrojnija hrišćanska zajednica u SAD, kojih je prema podacima iz 2025. godine, preko 140 miliona, od čega evangelistički krugovi čine više od 80 miliona. Poređenja radi, katolika je malo manje od sedamdeset miliona, a pravoslavnih hrišćana oko tri miliona. Pored brojnosti, ključ njihove snage je u stepenu organizacije i političke mobilizacije: evangelistički vernici po pravilu izlaze na izbore disciplinovanije od drugih društvenih grupa i glasaju unutar jasno definisanog ideološkog okvira. Za evangelističke krugove, Tramp nikada nije bio idealan kandidat u moralnom smislu. Njegov privatni život, retorika i javni nastupi često su bili u direktnoj suprotnosti sa vrednostima koje nominalno zagovaraju. Međutim, u ovom slučaju nije presudio lični integritet, već funkcionalnost. Tramp je prepoznat kao efikasan instrument – neko ko je spreman da bez zadrške podrži ključne tačke njihovog programa: bezrezervnu podršku Izraelu, agresivnu politiku prema Iranu, imenovanje konzervativnih sudija i jačanje religijskog diskursa u javnom prostoru. Njegova politička vrednost merena je zadacima, a ne ličnim vrlinama. Otuda i narativ koji ga prati unutar ove verske zajednice: ne kao uzora, već kao „izabranog“! On je politička figura koja, uprkos svojim manama, ispunjava važnu istorijsku ulogu. Takvo tumačenje omogućava da se očigledne kontradikcije objasne kao deo šire logike u kojoj Bog deluje kroz nesavršene ljude.

Da bi se razumela snaga ovog moćnog saveza religije i politike, potrebno je objasniti strukturu verovanja koja ga nosi, a to je hrišćanski cionizam. Reč je o učenju koje savremenu geopolitiku čita kroz prizmu biblijskih proročanstava. Prema njihovom tumačenju, istorija ne predstavlja niz nepredvidivih događaja, ona je unapred strukturisan proces koji vodi ka svom završnom činu. Ključnu ulogu na tom putu ima država Izrael i to ne samo kao politički entitet, već kao centralna tačka biblijskog scenarija o kraju sveta. Za milione vernika, samo postojanje i jačanje Izraela potvrda je da se proročanstva ostvaruju. Sukobi na Bliskom istoku, uključujući i rat sa Iranom, doživljavaju se kao nužne etape u razvoju tog plana. U ovom kontekstu, podrška Izraelu prestaje da bude pitanje spoljne politike i postaje pitanje vere. Zato prizor iz Ovalnog kabineta, sa pastorima koji se mole nad predsednikom, nije izolovana epizoda političkog teatra. To je vidljivi izraz jednog dubljeg saveza religijskog uverenja i državne moći u kom političke odluke dobijaju teološko opravdanje, a religiozna uverenja konkretne političke posledice. Hrišćanski cionizam nije apstraktno verovanje, to je vrlo konkretan scenario koji uključuje fizičke, političke i ritualne korake.

OD EUFRATA DO NILA
U središtu njihovog plana nalazi se ideja obnove Trećeg hrama u Jerusalimu. Prema ovom tumačenju, da bi se ispunila proročanstva iz Starog zaveta, neophodno je da se na mestu gde su nekada stajali Solomonov i Drugi hram ponovo izgradi jerusalimsko svetilište u kome bi se obnovio starozavetni kult. Problem je što se na istoj lokaciji danas nalazi džamija Al-Aksa, jedno od najsvetijih mesta muslimanskog sveta. Upravo zato se ideja o obnovi hrama, u ovom teološkom okviru, pojavljuje kao neizbežan korak, sa potencijalno katastrofalnim geopolitičkim posledicama.

Drugi element ovog religijskog sistema odnosi se na ritualnu čistoću i obnovu starozavetnih žrtvenih praksi. Tu se pojavljuje čudna priča o takozvanoj crvenoj junici – životinji koja, prema Knjizi Brojeva, mora biti savršeno čista da bi se njen pepeo koristio u obredima očišćenja. Bez tog rituala, obnova hrama ne bi bila moguća. Zbog toga su poslednjih godina pojedine organizacije, pre svega u Izraelu, ali i u Sjedinjenim Državama, pokrenule projekte uzgajanja takve životinje. U javnosti su se pojavile informacije o pokušajima da se kroz selektivno ukrštanje, pa čak i savremene biotehnološke metode, dođe do „idealnog“ primerka – što dodatno pokazuje do koje mere se teološki koncepti prevode u konkretne projekte.

Treći element je stvaranje političkih uslova kao što je kontinuirana podrška Izraelu, protivljenje teritorijalnim kompromisima, kao i održavanje i podsticanje napetosti u regionu jer mir samo odlaže ispunjenje proročanstva.

Sve je počelo još za vreme protestantske reforme u Engleskoj kada se pojavljuju nova tumačenja Biblije. Njihovi teolozi veruju kako će se Jevreji jednog dana vratiti u Palestinu i da će to biti deo Božjeg plana za kraj istorije. Puritanci koji su se preselili u Severnu Ameriku verovali su da imaju posebnu misiju. Oni su Ameriku videli kao novu obećanu zemlju, sebe kao novi Izrael, a svoju državu kao deo Božjeg plana. Iz tih ideja nastaje ideologija da je Amerika „izabrana nacija“.

U 19. veku pojavljuje se teološki pravac koji snažno utiče na moderni hrišćanski cionizam. Najvažniji predstavnik bio je Džon Darbi i njegova ideja: uznesenja vernika i konačnog povratka Isusa. U toj priči Izrael i Jerusalim imaju centralnu ulogu u događajima koji prethode kraju sveta.

Osnivanje države Izrael 1948. godine mnogi evangelistički hrišćani vide kao ispunjenje biblijskog proročanstva, što je dramatično povećalo podršku Izraelu među američkim hrišćanima. Posle Šestodnevnog rata 1967. Izrael preuzima kontrolu nad Istočnim Jerusalimom, a za mnoge hrišćanske cioniste to je bio znak da se biblijska proročanstva ubrzano ostvaruju.

Danas je hrišćanski cionizam veoma uticajan u američkoj evangelističkoj politici, nekim afričkim crkvama, Brazilu i Latinskoj Americi i pojedinim delovima Evrope. Za njegove sledbenike podrška Izraelu nije samo politička, nego religijska dužnost.

Ovakve ideje ne predstavljaju zvaničnu politiku ijedne države niti stav većine vernika, ali imaju veliki uticaj kroz finansijske mreže klerikalno-političkih organizacija i političkog lobiranja. Pod njihovim uticajem, priče o hramu, ritualima i „znakovima vremena“ prestaju da budu marginalne religijske spekulacije i postaju deo šireg narativa koji povezuje veru i geopolitiku. To je tumačenje po kome budućnost nije otvorena, već davno napisana i unapred određena. U svom najjednostavnijem obliku, hrišćanski cionizam je uverenje po kome savremena država Izrael ima centralnu ulogu u božanskom planu istorije.

Važno je naglasiti da cionistička ideja nije opšteprihvaćena ni među svim protestantima, a još manje u katoličkoj i pravoslavnoj tradiciji. Naprotiv, reč je o specifičnom, evangelističkom, teološkom pravcu koji je svoju popularnost ne duguje samo crkvi, već i medijima, televizijskim propovednicima i političkim pokretima. Tokom 20. veka, posebno u Sjedinjenim Državama, ova doktrina izlazi iz okvira teoloških rasprava i postaje deo masovne kulture. Knjige, televizijski programi i propovedi šire ideju da je savremeni svet scena na kojoj se odvija završni čin biblijske istorije. U tom kontekstu, veza između evangelističkog pokreta i države Izrael prestaje da bude simbolična. Ona postaje organizovana i politički agresivna kroz lobiranje, finansijsku podršku, javne kampanje i direktan uticaj na donosioce odluka.

Istovremeno, pojedini propovednici idu korak dalje, pa i najtragičnije događaje 20. veka tumače kao deo božanskog plana, tvrdeći da je čak i Holokaust imao ulogu u stvaranju države Izrael. U takvom okruženju, granica između verovanja i svakodnevice postaje gotovo nevidljiva.

IMA LI PILOTA U AVIONU?
Pojedine kompanije u Sjedinjenim Državama nudile su čak i usluge koje garantuju brigu o kućnim ljubimcima u slučaju „uznesenja“ njihovih vlasnika – pod pretpostavkom da će vernici nestati, dok će oni koji ne dele njihova uverenja ostati da preuzmu odgovornost. Slična logika pojavljuje se u pojedinim profesionalnim krugovima, poput avio-industrije, gde vernici postavljaju indikativna pitanja – šta bi se dogodilo ako deo posade „nestane“ usred leta? Istovremeno, za neke vernike, geografski prostor Bliskog istoka prestaje da bude samo mesto istorijskih događaja, već i geografska mapa budućnosti. Putovanja u Jerusalim predstavljaju susret sa lokacijama sa kojih ćemo uskoro, u direktnom prenosu, pratiti scene završnih događaja istorije čovečanstva. Na praktičnom nivou, ova verovanja oblikuju i svakodnevni život pa deca pojedinih vernika odrastaju u stalnom strahu od iznenadnog „uznesenja“, kroz koje bi roditelji nestali sa lica zemlje. Ovaj motiv se ponekad pojavljuje i u formi bizarnih „šala“, u kojima im se sugeriše da su ostali sami, čime apokaliptična očekivanja postaju deo dečijih frustracija još od najranijeg uzrasta. U političkoj sferi ističu se događaji poput Nacionalnog molitvenog doručka, to su verski skupovi koji funkcionišu i kao neformalni kanali političkog umrežavanja, gde se susreću domaći i strani akteri van institucionalnih okvira. U zbiru, ovi pojavni oblici pokazuju da je hrišćanski cionizam razgranat sistem koji istovremeno deluje kroz kulturu, svakodnevni život i političku praksu.

U takvom tumačenju sveta, sukobi na Bliskom istoku potvrda su da se proročanstva uveliko ostvaruju. Što su tenzije veće, to se istorija brže približava svom cilju, a svet konačnom kraju. U tom kontekstu, podrška Izraelu dobija potpuno drugačiji karakter. Ona je zasnovana na strateškim interesima i savezništvu, ali i na uverenju da je opstanak i teritorijalno širenje Izraela deo božanske volje. Pojedini glasnogovornici idu i dalje, pozivajući se na biblijske slike „Velikog Izraela“, prostora koji se, prema njihovom tumačenju, proteže „od Nila do Eufrata“.

Zato hrišćanski cionizam nije samo teološka doktrina, već okvir kroz koji se religijsko uverenje prevodi u političko delovanje. Po njima, savremeni, krvavi sukobi, poput onih u Gazi i Iranu, nisu ni ratne operacije, ni genocid, pa čak ni istorijski događaji, to su samo faze u unapred zamišljenom kraju istorije.